De komende jaren kampt Justitie met een tekort aan personeel en cellen. Dat zorgt voor een ingewikkelde opdracht. Nota’s met alarmerende titels als Code Zwart en Volle Bak maken duidelijk hoe groot de uitdagingen zijn. Begin september bespreekt de Tweede Kamer het Meerjarig Actieplan Gevangeniswezen van staatssecretaris Claudia van Bruggen, met de veelzeggende titel Ruimte voor Recht.
Veilig en menswaardig
Wat recht is in het gevangeniswezen wordt bepaald door de Penitentiaire beginselenwet (PBW). Daarin staan drie kernpunten: een vrijheidsstraf moet veilig en menswaardig worden uitgevoerd, de samenleving moet worden beschermd en gevangenen moeten worden voorbereid op een veilige terugkeer. De PBW is de grondwet van het gevangeniswezen en een kompas voor gevangenisdirecteuren die veiligheid én perspectief moeten bieden.
Herstel van vertrouwen
Ruimte voor Recht gaat ook over herstel van vertrouwen in het gevangeniswezen. Onze samenleving verwacht dat opgelegde straffen daadwerkelijk worden uitgevoerd en dat gevangenen hun straf volledig uitzitten. Maar hoe doe je dat met beperkte capaciteit? Een belangrijke oplossing is beter kijken naar wat een gevangene nodig heeft. Niet iedere gevangene vraagt om dezelfde mate van beveiliging.
Veiligheid blijft het uitgangspunt, maar voor een groep met een beperkt risico kan deze ook worden bereikt met minder personeel en een lager beveiligingsniveau. In pilots wordt daarom meer ingezet op eigen verantwoordelijkheid van gevangenen. Deze groep wordt aangeduid als beperkt risico gedetineerden (BRG).
Ik geloof daarin. Een gevangenisdirecteur zei ooit tegen mij: ‘Al zou ik vandaag alle deuren van mijn bajes openzetten, ik weet zeker dat de meesten niet weglopen.’
Mooie resultaten
In binnen- en buitenland zijn inspirerende voorbeelden te zien van detentieconcepten die meer vertrouwen geven aan gevangenen. Gevangenenzorg Nederland heeft zes jaar lang met De Compagnie laten zien dat meer verantwoordelijkheid tijdens detentie kan leiden tot mooie resultaten. Dankzij een netwerk van ondernemers vonden veel gevangenen na hun vrijlating eerlijk werk. Daarom gaat Gevangenenzorg actief in gesprek met Justitie, politiek en gevangenissen om bij te dragen aan Ruimte voor Recht. Samen met ondernemers, kerken, scholen en vrijwilligers willen we zoeken naar vrede voor de stad, zoals de profeet Jeremia oproept.
Vreemdelingschap
Staatssecretaris Van Bruggen zei in een interview dat haar ambt niet draait om ambitie of carrière, maar om dienstbaarheid. ‘Ik doe dit natuurlijk niet voor mezelf’, zei ze. Dat is herkenbaar. De bron van ons werk is niet prestatiedrang of maatschappelijk activisme, maar om in een leven van christelijk vreemdelingschap te doen wat Jezus van ons vraagt: ‘bezoek gevangenen en gedenk hen’. Ruimte voor recht, barmhartige gerechtigheid.
Met gevangen groet,
Hans Barendrecht
directeur-bestuurder
